STOP! Galeria zaprasza na finisaż wystawy „Monidło - wstępna próba rehabilitacji”. Poświęcona jest ona fenomenowi kolorowanych portretów fotograficznych, zgromadzono około 30 oryginalnych prac pochodzących z archiwów prywatnych osób. Nawiązano kontakt z osobami zajmującymi się wytwarzaniem i sprzedażą kolorowanych portretów (tzw. monideł), które wypożyczyły bądź też bezpośrednio włączyły się w działania wokół wystawy. 



Kolorowany portret ślubny powstawał po znacznym upływie czasu. Nie powstawał z wielu powodów w dniu ślubu: ekonomicznych, znacznej odległości od zakładów fotograficznych, braku na miejscu fotografa czy też aparatu w rodzinie. Tych powodów szczególnie w Polsce było więcej. Co rusz czas wojen i pożóg oraz chroniczne ubóstwo.



Ta idea „odtworzenia” ślubu wydaje się zamierzeniem sentymentalnym i romantycznym. Zamówienie monidła ślubnego odbywało się często po kilkunastu latach. Znane są przypadki, gdy zamawiały takie portrety osoby owdowiałe. W takiej postawie widzimy ducha idealizowania związku dwojga ludzi. Jeżeli mówimy o portrecie ślubnym, to ma on być zgodny z aktem ślubnym, sakramentalnym braniem siebie „na dobre i na złe”. Staje się obrazem uniwersalnego dobra, zamiaru bycia doskonałym w znaczeniu wręcz ewangelicznym. Znając swoje grzechy i przywary, słabości i ułomności, małżonkowie pragną utrwalić siebie w obrazie idealnym. I takim obrazem stało się monidło. Za sprawą wprawnego fotografa wygładzającego i upiększającego zmęczonych pracą na roli bohaterów. Spróbujmy popatrzeć na to monidło oczami i marzeniami tych ludzi.



Od pewnego czasu istnieje dość wyraźne zainteresowanie techniką, formą i swoistym urokiem obrazów fotograficznych retuszowanych i kolorowanych, powstałych w odeszłej epoce. Oczywiście tego zainteresowania nie wykazują w dalszym ciągu etnografowie, lecz młodzi twórcy – plastycy, fotograficy. Zdarza się jednak nader często, że monidłem, czy ideą monidła są określane dziwne i kuriozalne obrazy lub sytuacje artystyczno-obyczajowe (np. dekoracje lokali gastronomicznych).
Czego bym się bał zdecydowanie, to, że przy sentymentalnym powracaniu i stylizowaniu pod estetykę określaną mianem „monidła”, może się to odbywać z obciążeniem owego wcześniej ukutego pejoratywnego znaczenia. Tym samym idea pierwotna retuszowanego (w dobrej wierze) portretu, w nowej sytuacji powoływania się na tamtą estetykę, myśląc lekceważąco czy też kpiąco, jest nadużyciem. Nie przysługuje się w żadnej mierze naukowej rehabilitacji monidła. To, że techniką monidła zafascynowana jest młoda generacja fotografików może z jednej strony świadczyć, że fotografia artystyczna dzisiejszego oblicza atelier rzemieślniczego, maniery fotograficzne współczesnych zakładów usługowych, jest również traktowana dziś jako zły gust. Współczesne wielkoformatowe reklamy, wiszące billboardy z podobiznami polityków lub celebrytów, mają wygładzane, podkolorowane wizerunki. Zmęczeni praktykami rodem z Photoshopu, zaczynamy z sentymentem powracać do manualnych opracowań zdjęć. A z drugiej strony jest ogólna tendencja powracania do dawnych technik, momentami ułomnych (z punktu widzenie idealnego obrazu cyfrowego) jak fotografia otworkowa, koloidowa itp. A ta sytuacja stawia nas o krok od rehabilitacji, właściwego zrozumienia idei i sensu „monidła”.

Wszystko zdaje się wskazywać, że monidło zostało ukute w środowisku szemranym – może warszawskim? Przemawia za tym użycie tej nazwy w opowiadaniu Jana Himilsbacha z lat 60. pod znamiennym tytułem Monidło. Wydaje się również, że nieomal za przyczyną literata, kamieniarza nagrobnego, Jana Himilsbacha ugruntowało się wyłącznie pejoratywne znaczenie tego pojęcia, dla wielu utożsamianego z kiczem.

Andrzej Różycki