Warszawa, 1969. Ulica Świętokrzyska nocą – widok z Pałacu Kultury i Nauki. Fot. Zbyszko Siemaszko/FORUM
Widok z tarasu Pałacu Kultury i Nauki na osiedle Grzybów. Powstało w pierwszej połowie lat 60. XX w. według projektu Jana  Bogusławskiego i Bohdana Gniewiewskiego. Całkowicie zmieniło dawny układ dawnych ulic, takich jak Bagno czy Świętokrzyska. Jego południowa część składa się z trzech kilkunastopiętrowych wysokościowców mieszkalnych i dwóch ogromnych, niższych bloków wzdłuż Świętokrzyskiej. Rozdziela je wyprostowana ulica Bagno (widoczna pośrodku),  a partery budynków zajmują sklepy. Na ich dachach świecą neony „Delikatesów” i mieszczącego się tu sklepu „1001 Drobiazgów”. Sprzedawano w nim całą masę sprzętów niezbędnych w domu.

Krzysztof Wójcik z Agencji FORUM, fotograf, współkurator wystawy: „Wielu oglądających dziś stare zdjęcia Siemaszki podkreśla niezwykłe światło, jakie z nich bije, specjalną aurę, w jakiej przedstawiał on miasto. Ktoś inny dopytuje o chwyty, jakich używał do osiągnięcia tych efektów w czasach, które nie znały Photoshopa. Nie ma tu jednak żadnej tajemnicy, może poza użyciem żółtego filtra, który w czarno-białej fotografii przyciemniał niebo i rozjaśniał niektóre partie zdjęcia. Miał Zbyszko oczywiście talent od Pana Boga, ale był przede wszystkim wybitnym profesjonalistą, który kontynuował najlepsze tradycje przedwojennego rzemiosła. Dzięki statywowi, bez którego dawniej nie sposób było zrobić zdjęcia, precyzyjnie komponował kadr. Wiedział, o jakiej porze dnia i gdzie się rozstawić. Starannie dobierał optykę. Miał cierpliwość. Czekał na światło. Tylko tyle i aż tyle”.

Warszawa, ok. 1965. Ogrod Krasińskich i ulica Nowotki (obecnie ulica Andersa), z lewej Pałac Mostowskich.
Fot. Zbyszko Siemaszko/FORUM
Tu przed wojną znajdowała się gęsto zabudowana żydowska Dzielnica Północna. Po wojnie przez rumowisko getta na Muranowie przebita została ulica Marcelego Nowotki, czyli dzisiejsza Władysława Andersa (na zdjęciu pośrodku od lewej do prawej). Zupełnie
zmieniło to układ dawnych ulic. Z ulicy Nalewki pozostał niewielki fragment widoczny u dołu. Dalej w kierunku Dworca Gdańskiego wzdłuż Nowotki w latach 50. powstały monumentalne bloki mieszkalne w stylu socrealizmu, między nimi zaś parki sąsiadujące z powiększonym Ogrodem Krasińskich. Po lewej pałac Mostowskich, siedziba Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej przy ul. Nowolipki 2, w głębi wieża kościoła św. Augustyna.

Obok architektury, na fotografiach Siemaszki są mieszkańcy stolicy w ich codziennych zajęciach: w drodze do pracy, podczas odpoczynku, w modnych lokalach i na szerokich, czystych arteriach. „Ludzie pełnią raczej rolę sztafażu – niczym postacie na obrazach Canaletta. Zapełniają chodniki, spacerują po osiedlach z dziećmi w wózku, oczekują na przystanku czy stacji kolejowej. Fascynując się dynamiką ruchu i pośpiechu w wielkim mieście Siemaszko z upodobaniem fotografował z góry tłumy przechodniów. Ulice ożywiają samochody. I to nie tylko te produkowane w Polsce i "krajach demokracji ludowej", ale też auta zachodnie o modnej linii karoserii. Na tych zdjęciach Warszawa zdaje się być miastem światowym – choć tak naprawdę nim nie była” – pisze Jerzy Majewski we wstępie do albumu towarzyszącego wystawie.

Warszawa Żoliborz, lata 60. Sady Żoliborskie – wnętrze mieszkania.
Fot. Zbyszko Siemaszko/FORUM
Sady Żoliborskie zaprojektowane przez zespół pod kierunkiem Haliny Skibniewskiej były dumą Warszawy lat 60. Budynki otoczone drzewami owocowymi stały się plenerem filmowym, dzieci czytały o nich w szkolnych czytankach, a profesjonalni fotograficy zamieszczali fotografie osiedla w prasie i albumach. Architekci przewidzieli przestawne meblościanki umożliwiające zmiany układu mieszkań. Przemysł nie był w stanie ich wyprodukować i zrealizowano je jedynie w jednym budynku.

Ciekawym uzupełnieniem wystawy będzie możliwość obejrzenia (poprzez zeskanowanie QRcodów) współczesnych zdjęć autorstwa Wojciecha Kryńskiego tych samych miejsc, które kiedyś fotografował Zbyszko Siemaszko. Ekspozycji towarzyszy 180 stronicowy, dwujęzyczny, polsko-angielski album.

Warszawa, 1962. Supersam, największy samoobsługowy sklep spożywczy, projekt Jerzy Hryniewiecki  i Wacław Zalewski.
Fot. Zbyszko Siemaszko/FORUM
Wnętrze Supersamu. Na zdjęciu uwagę przykuwa niezwykły dach budynku. Gdy otwierano sklep w 1962 r., na półkach pojawiły się takie rarytasy jak cytryny. Już na kilka godzin przed otwarciem przed Supersamem rósł tłum. Gdy wpuszczono pierwszych klientów,  nie pomogli nawet milicjanci przy wejściu. Tłum napierał coraz bardziej. Drzwi zostały wyrwane, eksperymentalne szyby w oknach pękały, cytryn zaś nie starczyło dla wszystkich.

                                      ***
Zbyszko Siemaszko urodził się 30 sierpnia 1925 w Wilnie w rodzinie fotografów – rodzice, Leonard i Tatiana, prowadzili znany zakład fotograficzny. W czasie wojny Siemaszko należał do 3. Wileńskiej Brygady AK, używał pseudonimu „Swojak”. W 1945 roku transportem „repatriacyjnym” przyjechał do Polski. Mieszkał w Bydgoszczy, a następnie w Katowicach, gdzie uczęszczał do liceum ogólnokształcącego i pracował w tygodniku „Odra” jako fotoreporter. Skończył studia w warszawskiej Szkole Głównej Planowania i Statystyki. W 1949 podjął pracę w Stołecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym (SPB) polegającą na stałej dokumentacji fotograficznej warszawskiego budownictwa. Od 1951 roku był członkiem ZPAF. W latach 1951–1953 dokumentował odbudowę miasta dla Państwowego Przedsiębiorstwa Konserwacji Architektury Monumentalnej. W 1953 rozpoczął współpracę z tygodnikiem „Stolica”, trzy lata później stając się etatowym pracownikiem redakcji. W latach 1969–1990 był fotoreporterem tygodnika „Perspektywy”. Zmarł w 2015 roku. Rodzinną tradycję fotografowania kontynuuje syn artysty, Maciej Siemaszko, który wraz z żoną Jolantą prowadzi przy placu Narutowicza w Warszawie zakład „FOTOGRAFIA. Siemaszkowie, firma istnieje od 1919 roku” Kolekcja negatywów Zbyszka Siemaszki znajduje się w FORUM Polskiej Agencji Fotografów i w Narodowym Archiwum Cyfrowym. Zbyszko Siemaszko zmarł w 2015 roku w wieku 89 lat.