Mieszkaniec jednej z himalajskich wiosek, okolice Leh, Ladakh. Nikon D3 + Nikkor AF-S 24–70 mm f/2,8 G ED. Par. eksp.: 1/1600 s; ISO 200; f/4; f=24 mm; fot. Jakub Śliwa

Wrażliwość na drugiego człowieka
Obiektyw należy traktować jak trzecie oko, które umożliwia nam widzenie więcej niż zwykły śmiertelnik, ale nie tylko o spostrzegawczość tu chodzi. Chodzi o pewien rodzaj wrażliwości i wyczulenia na drugiego człowieka. Fotografując ludzi, robiąc z kogoś bohatera swojego fotoreportażu, miejmy zawsze w tyle głowy myśl, że ma on swoją historię, marzenia, rodzinę, pracę. Wchodzimy w relację z tym człowiekiem, nawet robiąc mu zdjęcie na ulicy, dlatego nie możemy traktować go jak „obiekt fotograficzny” lub, gorzej, jak egzotycznego tubylca. Człowiekowi trzeba poświęcić uwagę, mieć dla niego czas – opłaca się, to wpływa na wartość zdjęć.

Sala audiencyjna w opuszczonym pałacu w Bhuj. Nikon D3 + Nikkor AF-S 24–70 mm f/2,8 G ED. Par. eksp.: 1/400 s; ISO 6400; f/4; f=28 mm; fot. Jakub Śliwa

Empatia, umiejętność słuchania przydadzą się też w innych sytuacjach. Dużo czasu poświęciłem na eksplorowanie zamkniętych społeczności. Interesuje mnie człowiek w sytuacji ekstremalnej: trędowaci, prostytutki, więźniowie. Znaczenie ma to, że jesteś z nimi przez jakiś czas, żeby mogli Cię poznać i zaakceptować, zanim wyjmiesz aparat fotograficzny. Podobnie jest z fotografowaniem lokalnych świąt i ceremonii. W Indiach przeżywanie sacrum bardzo często nie ma znamion przeżycia intymnego, jak w naszym świecie. Wiadomo, że w tłumie musisz podejść blisko z aparatem, żeby uchwycić emocje, wyraz twarzy. Indus najczęściej nie zrobi z tego problemu. Ale jest płynna granica nie do przekroczenia. U każdego inna. Fotografujący musi to wyczuć, musi umieć patrzeć. Nie tylko na kompozycję zdjęcia, na drugi plan, ale na niechętny grymas, spięcie, odwrócenie głowy – wtedy trzeba albo zagadać, jeśli jest taka możliwość, albo wycofać się. Obecność z aparatem w takich miejscach pociąga za sobą również udział w sytuacjach nieznanych lub nietypowych dla naszej obrzędowości religijnej. Dlatego czasem trzeba być przygotowanym na mocne wrażenia i mieć pewien poziom dojrzałości, aby umieć się zachować w takich sytuacjach. Zrozumieć, że to, co nas szokuje w tamtym świecie jest po prostu rytuałem. Zdarzają się samookaleczenia, ludzie w transie, krwawe ofiary.

Poganiacz słoni w czasie święta Thirunakkara Utsavam w Kottayam w Kerali. Nikon D3 + Nikkor AF-S 24–70 mm f/2,8 G ED. Par. eksp.: 1/125 s; ISO 200; f/3,2; f=62 mm; fot. Jakub Śliwa

Pasja fotografowania
Wyprawy fotograficzne, jak nazywam wspólne wyjazdy z innymi pasjonatami fotografii, stwarzają pod pewnym względem warunki idealne. Wszystko podporządkowane jest jednemu celowi. Te kilka tygodni to życie fotografią. Często wstajemy nad ranem, żeby zdążyć na najlepsze światło tuż po wschodzie słońca lub na rozpoczynające się o tej porze ceremonie. Potem ćwiczenia, oglądanie zdjęć, wybór najlepszych i niekończące się rozmowy. To jak pozytywny fotograficzny trans. W tym czasie wyostrzają się zmysły, zmienia się sposób patrzenia na świat. U kogoś z dnia na dzień widać postępy, u innego po jakimś czasie dokonuje się przełom. Niekiedy jestem zaskoczony. Bywa, że zazdroszczę uchwycenia doskonałego momentu.
Ludzie przyjeżdżają czasem w jakieś miejsce i z góry wiedzą, jakie zdjęcia chcą robić, choć nigdy wcześniej tam nie byli. Niestety w takim myśleniu sporo bywa stereotypów. Chcemy zrobić zdjęcie jakiejś świątyni – ale świątynia ta jest już na milionie pocztówek. Natomiast warta jest zainteresowania, kiedy coś się w niej dzieje. Wtedy ożywa. Mamy doskonałe fotograficzne wyzwanie – wybór sytuacji, obiektu, kadru, światła, momentu. I jest zdjęcie – niepowtarzalne. Wspaniale obserwuje się ten moment otwierania na rzeczywistość. Bardziej elastycznego odbioru świata i pracy włożonej w przekonanie siebie, że nie każdy kolorowy Sadhu* wart jest zainteresowania, a tym bardziej zrobienia mu zdjęcia.

* Sadhu –  hinduski wędrowny asceta o specyficznym wyglądzie, często ze splecionymi włosami, 

Kąpiel w świętej rzece, Allahabad. Nikon D3 + Nikkor AF-S 14–24 mm f/2,8 G ED. Par. eksp.: 1/6400 s; ISO 200; f/4,5; f=20 mm; fot. Jakub Śliwa

Porady „sprzętowe”
Pakując sprzęt fotograficzny na wyjazd pamiętajmy, że będzie on nam towarzyszył również w większości sytuacji „poza fotograficznych”, czyli mówiąc wprost będziemy go ze sobą dźwigać przez większość podróży. Ograniczmy liczbę zbędnych gadżetów, akcesoriów, które „może się przydadzą”. Kierujmy się zasadą „im mniej - tym lepiej” oczywiście z zachowaniem zdrowego rozsądku. Zastanówmy się, co chcemy zrobić, w jakich sytuacjach fotograficznych możemy się znaleźć, weźmy pod uwagę warunki pogodowe w danym rejonie kraju, dostęp do prądu itp. Inaczej będzie wyglądała zawartość naszej torby lub plecaka fotograficznego podczas długiego trekkingu w Himalajach, inaczej podczas krótkiej trasy turystycznej po głównych atrakcjach turystycznych kraju.

Głównymi bohaterami Theyyamu są przystrojeni w rytualne stroje i makijaż tancerze, którzy wcielają się w bogów, postacie historyczne i mitologiczne; fot. Jakub Śliwa.