Pułkownik Rick Yoder – Dowódca 183 Grupy Operacji Powietrznych (Air Operations Group) w Springfield, Illinois. Poznałem pułkownika Yodera kilka lat wcześniej. On wiedział o tym, że ja będę na pokładzie tankowca w trakcie tej sesji, ja natomiast nie wiedziałem, że jego spotkam w tych warunkach. Dopiero kiedy przez radio usłyszałem po angielsku „Cześć Mariusz, tu pułkownik Yoder, jak się masz”, na mojej twarzy pojawił się uśmiech, i dalsza część sesji przebiegała dużo pewniej. Każdej sesji w powietrzu, gdzie zaangażowane jest tak dużo drogiego sprzętu, towarzyszy pewnego rodzaju napięcie. Jest ono tak po mojej stronie, jak i pilotów. Każdemu z nas zależy na bardzo dobrej realizacji zadania, i takie wesołe sytuacje przyczyniają się do poprawy nastrojów. Canon EOS-1 D Mark II + Canon EF 24–70 mm f/2,8L USM. Par. eksp.: 1/320 s; ISO 100; f/6,3; f=70 mm; fot. Mariusz Adamski.

F.K.: Jakie kwalifikacje ma Pan na myśli?
M.A.: Przede wszystkim doświadczenie  w fotografowaniu w powietrzu z samolotów odrzutowych, gdyż czas na zrobienie zdjęć w takim szyku jest bardzo mały. Piloci  „walczą”  z maszynami, aby je ze sobą  zsynchronizować, ponieważ występują różnice w parametrach lotu.  Kiedy już to się uda, utrzymanie samolotów w pożądanej pozycji jest bardzo trudne i trwa bardzo krótko. Fotograf ma bardzo mało czasu na dobry kadr w danej pozycji, i dlatego musi korzystać z każdej sekundy lotu. Tym bardziej, że godzina lotu jednego samolotu dochodzi nawet do 60 tys. zł.
F.K.: Czy zdjęcia odrzutowców wykonuje Pan jedynie z pokładu ich powietrznych odpowiedników?
M.A.: Nie, nie tylko. Często wykonuje się zdjęcia samolotów odrzutowych również z otwartej, tylnej rampy samolotów transportowych. Tutaj ponownie stykamy się z problemem prędkości. Zdjęcia muszą być wykonywane bardzo statycznie, gdyż samoloty odrzutowe latają bardzo wolno, na tzw. „dużych kątach natarcia”, czyli z parametrami lotu poprawnymi dla podejścia do lądowania, a nie lotu manewrowego.

Klucz samolotów F-16, na co dzień stacjonujących w poznańskich Krzesinach, w locie nad chmurami. Canon EOS-1 D Mark III + Canon EF 24–70 mm f/2,8L USM. 1/640 s; ISO 200; f/10; f=40 mm; fot. Mariusz Adamski.

Belgijski F-16 podczas sesji fotograficznej w rejonie Brukseli. Canon EOS-1 D Mark III + Canon 70–200 mm f/2,8L IS. Par. eksp.: 1/640 s; ISO 200; f/5; f=200 mm; fot. Mariusz Adamski.

F.K.: Co Pan rozumie pod określeniem „…­zdjęcia muszą być wykonywane bardzo statycznie…”. Przecież nie używa Pan wtedy statywu.
M.A.: Statycznie, mam na myśli to, że między samolotem transportowym, lecącym dodatkowo z otwartą rampą, a samolotem odrzutowym, podczas takiej sesji występuje bardzo duża różnica w parametrach lotu. Chodzi o to, że samolot transportowy w tym momencie leci zwykle z największą, dozwoloną przy otwartej rampie prędkością. Samolot odrzutowy może się za nim w szyku utrzymać, jednak jego prędkość oscyluje wokół jego prędkości minimalnych. Dla samolotu lecącego z prędkością bliską minimalnej istnieje ryzyko tzw. przeciągnięcia, ­czyli utraty siły nośnej wynikającej z za małej prędkości względem powietrza. Dlatego samolot odrzutowy zmuszony jest do lotu „statycznego”, czyli zminimalizowania dynamicznych manewrów do niezbędnego minimum. Dynamiczne manewry powodują szybką utratę prędkości, co w tym przypadku może doprowadzić do katastrofy.
F.K.: Jak jest Pan zabezpieczony podczas wykonywania zdjęć z transportowców?
M.A.: Na pokładzie samolotu transportowego stosuje się zupełnie inne procedury bezpieczeństwa niż w naddźwiękowych samolotach wielozadaniowych. ­Stojąc na otwartej rampie załadunkowej podczas lotu mam na sobie uprząż, a do samolotu przypięty jestem dość długą liną, która zabezpiecza mnie przed przekroczeniem granicy bezpieczeństwa i wypadnięciem.

Para samolotów PZL 130 TC-II Orlik podczas wykonywania pętli w rejonie Radomia. Wszystko wyglądało na to, że tego dnia sesja się nie odbędzie. Cały dzień padał bardzo mocny deszcz, były niskie chmury i mgła. Około pół godziny przed zachodem słońca pojawiła się mała dziura nad lotniskiem, która pozwoliła na start. Samolot Orlik jest samolotem szkolnym, używanym do kształcenia pilotów wojskowych podczas studiów w Wyższej Szkole Oficerskiej Sił Powietrznych. Ma on pewne ograniczenia przy lotach w chmurach, dlatego potrzebowaliśmy minimum odpowiednich warunków do startu. Jak widać, warto było poczekać, gdyż za niską warstwą chmur czekały na nas naprawdę niepowtarzalne widoki. Canon EOS-1 D Mark III + Canon EF 24–70 mm f/2,8L USM. Par. eksp.: 1/160 s; ISO 200; f/6,3; f=25 mm; fot. Mariusz Adamski.

MiG-29 ciągnący za sobą smugi kondensacyjne. Smugi, oprócz na końcówkach skrzydeł, pojawiły się również na spływie skrzydeł w postaci tęczy; fot. Mariusz Adamski.